Als de laatste leerling zijn uitslag heeft gekregen druppelen de eerste geslaagden al de school binnen. Jubelend tekenen ze hun cijferlijsten en omhelzen ze elkaar. Trotse docenten, felicitaties en schouderklopjes. Ze zijn geslaagd, maar waarvoor precies?

De week van de examenuitslagen. Je zou denken dat ik na tien jaar lesgeven gewend ben aan de jaarlijkse taart en het bijbehorende tromgeroffel. Het hoort er allemaal bij. Toch lukt het mij niet om op te gaan in de nationale diplomagekte. Natuurlijk, ook ik ben hartstikke blij voor de leerlingen en heb ik oprecht respect voor hun vermogen zich door het toetsterreur te bikkelen. Ze hebben gedaan wat er van ze gevraagd werd: door het hoepeltje springen. Maar is dat iets om te vieren?

Voor een groep leerlingen is er voorlopig nog helemaal niets te vieren. Zij gaan op voor een herkansing of moeten nog wat vakken sprokkelen op het Joke Smit College. Ook voor mijn vak moet er nog wat opgekrikt worden. Een dag na de uitslagen zit ik met de leerlingen over hun examen gebogen. Wat ging er mis, hoe doe je het straks goed? We lopen de vragen door en komen al snel tot de conclusie: de leerlingen hebben zelf nagedacht.

Je eigen woorden kiezen is een doodzonde in Cito-land. ‘Vooral niet zelf nadenken’, hoor ik mezelf zeggen. Ik leen nog maar eens de beeldspraak van een collega: ‘Zet je hoofd in de Ikea-stand. Precies doen wat er van je gevraagd wordt. Niet een beetje, niet ongeveer, helemaal precies. Anders krijg je dat bed nooit in elkaar en heb je niets om een diploma boven te hangen.’

Ben ik hier docent voor geworden? Om leerlingen als een aapjes te dresseren voor de hoofdact waar het publiek los op gaat? Zijn ze niet allang geslaagd in hun aap-zijn, ook al leveren ze niet die gekunstelde topprestatie: het einddiploma? Voor mij hebben ze hun diploma al ruimschoots verdiend. De één met bruggen die hij bouwde in een klas vol eilandjes. De ander door zichzelf drie keer opnieuw uit te vinden en zich aan het juk van zijn veeleisende ouders te ontworstelen. Deze leerlingen zijn gezakt voor het examen, maar geslaagd voor het leven. Ze hebben stuk voor stuk gretig de vruchten van hun middelbareschooltijd geplukt. Ook zij verdienen alle trots. Maar voor alle lessen die zij leerden, hangt niemand de vlag uit. Want die lessen stonden niet in het boek. Daar is geen examen voor. Daar kun je niet met vijf negens en drie tienen voor slagen zodat alle kranten over je koppen.

Voor de laatste keer dit jaar haal ik de trukendoos tevoorschijn en stop ik mijn leerlingen vol met de laatste tips en tricks. Ik ben het aapje geworden dat zijn act braaf en precies uitvoert. Gedrild en afgericht door inspectiekaders en percentageobsessies doe ik wat deze samenleving vraagt van een leraar: opleiden voor een diploma.